Długie karmienie piersią – fakty i mity

Jakie są zalecenia dotyczące długości karmienia piersią?

Czy drogocenne wartości mleka kobiecego kończą się po jakimś czasie?

Czy długotrwałe karmienie piersią może prowadzić do zaburzeń psychicznych u dziecka?

Czy długotrwałe karmienie piersią prowadzi do obwisłości piersi matki karmiącej?

Jako „długie karmienie piersią” określa się w fachowej literaturze okres karmienia piersią wynoszący dłużej niż 1 rok, czyli karmienie piersią po okresie niemowlęctwa. “Długie karmienie piersią” nie jest nowym określeniem. Kiedyś było to zupełnie naturalne zachowanie. Niestety przez szybko zachodzące kulturalne zmiany zostało ono nieco zapomniane. Są jednak regiony Świata, w których nawet dziś dzieci karmione są piersią dopóki nie skończą dwóch, trzech, czterech, a nawet pięciu, czy sześciu lat. W społeczeństwie zachodnim takie zachowanie postrzegane jest raczej jako coś dziwnego, a nawet złego. Matki, które karmią piersią dłużej niż rok często słyszą negatywną krytykę ze strony otoczenia, jak np.: „Jeszcze karmisz? Przecież to już woda!”, „Tak długim karmieniem piersią tylko uzależniasz dziecko od siebie!”, „Odetnij w końcu tą pępowinę i odstaw swoje dziecko od piersi”, „Długie karmienie piersią prowadzi do zaburzeń psychicznych u dziecka”. Takie komentarze wychodzą głównie z ust osób, które nie mają wiedzy o karmieniu piersią podrośniętego już dziecka. Tym bardziej jest mi przykro, że wiele takich komentarzy mamy karmiące słyszą od pracowników służby zdrowia. W tym artykule postaram się obalić kilka mitów dotyczących długotrwałego karmienia piersią.

Mit: Karmienie piersią po okresie niemowlęctwa nie jest normalne.

Fakt: Zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i polskie Ministerstwo Zdrowia zaleca by niemowlęta były karmione wyłącznie piersią przez pierwsze 6 miesięcy życia, aby ich wzrost, rozwój
i zdrowie były optymalne oraz kontynuację karmienia piersią do drugiego roku życia i dłużej przy jednoczesnym wprowadzaniu pokarmów uzupełniających. [1] [2]

Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca karmić do 1 roku lub dłużej według życzenia matki i dziecka [3], a Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) – tak długo jak życzy sobie tego mama i dziecko. [4]

Jak widać z powyższych zaleceń żaden autorytet nie stawia górnej granicy dla karmienia naturalnego.

Katherine Dettwyler, to antropolog kultury, która podjęła próbę określenia biologicznej normy dla ludzi w kwestii odstawienia dziecka od piersi. Aby tego dokonać Dettwyler przyjrzała się innym ssakom i zastosowała pewne kryteria, by oszacować u nich naturalny wiek odstawienia od piersi. Następnie odniosła te same kryteria na człowieka i doszła do wniosku, że naturalny wiek odstawienia od piersi, czyli norma długości karmienia piersią dla człowieka to 2,5 – 7 lat [5, 6].

Mit: Po roku mleko mamy nie ma już żadnych wartości odżywczych.

Fakt: Chociaż przeprowadzono niewiele badań dotyczących dzieci karmionych piersią w wieku powyżej dwóch lat, dostępne informacje wskazują, że karmienie piersią pozostaje cennym źródłem żywienia i ochrony przed chorobami tak długo, jak trwa karmienie piersią. Mleko mamy karmiącej dłużej niż rok wciąż jest bogate we wszystkie składniki odżywcze oraz immunologiczne. Potwierdzają to badania przeprowadzone na potrzeby banków mleka. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy kobiety karmiące powyżej roku, dwóch a nawet 3 lat mogą być dawczyniami mleka. Badania wykazały, że choć na późniejszym etapie laktacji mleko produkowane jest w nieco mniejszych ilościach, to jest ono bardziej skondensowane. Skład pokarmu zmienia się, dostosowując się do potrzeb starszego dziecka. Zmniejsza się ilość niektórych składników, np. cynku i wapnia, zwiększa się zaś ilość białka, sodu, laktoferryny, lizozymu oraz immunoglobulin [7].

Naukowcy z Banku Mleka Kobiecego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. Ludwika Rydygiera
w Toruniu dysponują nowoczesnym aparatem do badania jakości mleka, którym sprawdzili skład
i wartości odżywcze mleka kobiet karmiących powyżej roku. Następnie porównali ich mleko
z mlekiem kobiet karmiących donoszone noworodki oraz wcześniaki. Wyniki przedstawili podczas konferencji w Londynie w 2014 roku zorganizowanej przez Stowarzyszenie Banków Mleka w Wielkiej Brytanii. Okazało się, że mleko kobiet karmiących dłużej niż rok zawiera zwykle nawet więcej białka
i jest bardziej kaloryczne, niż mleko mam karmiących dzieci w pierwszych miesiącach po urodzeniu [8].

Inne badania mówią, że ok. 480 ml mleka mamy może zapewnić dwulatkowi:

  • 29% zapotrzebowania na energię
  • 43% zapotrzebowania na białko
  • 36% zapotrzebowania na wapń
  • 75% zapotrzebowania na witaminę A.
  • 76% zapotrzebowania na kwas foliowy
  • 94% zapotrzebowania na witaminę B12
  • 60% zapotrzebowania na witaminę C [9].

Mit: Po roku mleko mamy nie ma już żadnych wartości immunologicznych, zdrowotnych.

Fakt: Długotrwałe karmienie piersią ma ogromny wpływ na zdrowie dziecka ponieważ mleko matki przez cały okres karmienia zawiera czynne substancje o działaniu immunologicznym, co potwierdzają liczne badania.

Według badań Amerykańskiej Akademii Lekarzy Rodzinnych, ​​dzieci odstawione od piersi przed ukończeniem dwóch lat są narażone na zwiększone ryzyko zachorowania [10]. Stwierdzono także, że   dzieci karmione piersią w wieku od jednego roku do trzech lat rzadziej chorują, a ewentualne infekcje trwają krócej. Także współczynniki umieralności są u nich niższe [11, 12, 13]. Badania pokazują, że niektóre czynniki odpornościowe zwiększają swoją koncentrację podczas drugiego roku laktacji,
a także podczas procesu odstawiania od piersi [14, 15, 16]

Karmienie piersią niezależnie od jego czasu trwania zmniejsza częstość występowania infekcji przewodu pokarmowego u niemowląt o 2/3, a efekt ten utrzymuje się jeszcze 2 miesiące po zaprzestaniu karmienia piersią [17].

Mit: Długotrwałe karmienie piersią prowadzi do zaburzeń psychicznych u dziecka.

Fakt: Jest wręcz odwrotnie – karmienie piersią przyczynia się do rozwoju psychicznego oraz społecznego dziecka.

Według Amerykańskiej Akademii Pediatrii: „There is no upper limit to the duration of breastfeeding and no evidence of psychologic or developmental harm from breastfeeding into the third year of life or longer”, Tłum. “Nie ustalono górnej granicy wieku, do której dziecko można karmić piersią ani nie ma danych potwierdzających niekorzystne psychologiczne i rozwojowe następstwa karmienia piersią do 3. roku życia lub dłużej.” [18]

Jedno z badań mówi, że “Krótszy czas karmienia piersią może być czynnikiem niekorzystnych skutków dla zdrowia psychicznego na całej ścieżce rozwoju dzieciństwa i wczesnej młodości” [19, 20]. Kilka badań wykazało także pozytywny związek między dłuższym okresem karmienia piersią a rozwojem społecznym – “Psychomotoryczny i społeczny rozwój dzieci karmionych piersią różni się wyraźnie od tych karmionych butelką i prowadzi w wieku 12 miesięcy do znaczących korzyści rozwojowych, psychomotorycznych i społecznych.” [21]

Mit: Długotrwałe karmienie piersią prowadzi do wiotczenia piersi u mamy karmiącej.

Fakt: Karmienie piersią nie wpływa niekorzystnie na kształt piersi. Przeprowadzone badania niezależnych czynników wiotczenia piersi pokazały, że za obwisłymi biustami stoją
m.in. wiek, liczba ciąż, zbyt duże rozmiary staników w ciąży, wysokie BMI, a także palenie papierosów [22].

Mit: Dzieci długo karmione piersią są zbyt mocno przywiązane do matki, zależne oraz niedojrzałe emocjonalnie.

Fakt: Według psycholog Agnieszki Stein „nie ma powodów, żeby uważać, że dziecko jest „niedojrzałe emocjonalnie”, bo jest długo karmione. To raczej dziecko chce być długo karmione, bo nie dojrzało jeszcze emocjonalnie do rozstania z piersią; Mama, która podąża za pragnieniem dziecka, nie utrudnia mu rozwoju i przejścia do następnego etapu. Wręcz przeciwnie, prawdopodobnie daje mu możliwość zaspokojenia potrzeb rozwojowych związanych z danym etapem i przejścia do następnego.” [23].

Podobnego zdania jest Elizabeth N. Baldwin, która twierdzi, że odpowiadanie na potrzeby dziecka (także na potrzebę karmienia piersią) jest kluczem do pomocy dziecku w uzyskaniu niezależności. Dzieci wyrastają z tych potrzeb we własnym, unikalnym tempie.” [24].

Mit: Matki karmiące piersią ponad rok robią to już tylko dla siebie.

Fakt: Takie stwierdzenie oznaczałoby, że długość karmienia jest wyłącznie decyzją matki, a to nieprawda ponieważ nie da się karmić piersią dziecka, które już nie chce być w ten sposób karmione. Matka zazwyczaj kontynuuje karmienie piersią, ponieważ jej dziecko nie jest gotowe do odstawienia od piersi, a także z powodu ciągłych korzyści zdrowotnych i emocjonalnych dla dziecka. Jednak faktem jest również to, że nie tylko dziecko zyskuje na długotrwałym karmieniu piersią. Długie karmienie piersią niezwykle korzystnie wpływa także na zdrowie mam. Okres laktacji opóźnia powrót płodności u niektórych kobiet poprzez tłumienie owulacji [25, 26, 27]. Karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi [28, 29, 30], raka jajnika [31, 32, 33], raka macicy [34, 35] i raka endometrium
[36, 37]. Karmienie piersią chroni także przed osteoporozą [38, 39], reumatoidalnym zapaleniem stawów [40], zmniejsza ryzyko chorób sercowo – naczyniowych [41].

Wiele z przedstawionych w artykule mitów dotyczących długotrwałego karmienia piersią jest wciąż rozpowszechnianych. Ludziom długie karmienie piersią często kojarzy się z patologią, zniewoleniem mamy, czy uwstecznianiem w rozwoju dziecka. Chociaż powszechnie akceptuje się kilkuletnie dzieci pijące z butelki, używające smoczka, kocyka czy ssania kciuka w celu uspokojenia, to jednak mama karmiąca starsze dziecko zwykle spotyka się z sugestiami, że jej dziecko jest już na to za duże.
W rzeczywistości zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa przez karmienie piersią nawet do samoodstawienia pozwala mu wyrosnąć na niezależną i pewną siebie osobę.

Piśmiennictwo:

  1. http://www.who.int/nut/documents/gs_infant_feeding_text_eng.pdf
  2. https://www.gov.pl/zdrowie/karmienie-piersia
  3. http://pediatrics.aappublications.org/content/129/3/e827
  4. http://kobiety.med.pl/cnol/images/cnol/Publikacje/espghan.pdf
  5. Dettwyler, K.A. A Time to Wean: The Hominid Blueprint for the Natural Age of Weaning In Modern Human Populations. In Breastfeeding: Biocultural Perspectives , edited by Patricia Stuart-Macadam and Katherine A. Dettwyler, pp. 39-73. New York : Aldine de Gruyter, 1995
  6. Dettwyler, K.A. 2004 When to Wean: Biological Versus Cultural Perspectives, Clinical Obstetrics and Gynecology , 47(3):712-723.
  7. https://malyssak.pl/wp-content/gallery/poster/poster_26_09_2014_resized2.jpg
  8. http://bankmleka.pl/userfiles/files/3.%20A%20longitudinal%20study%20of%20human%20milk.pdf
  9. Dewey KG. Nutrition, Growth, and Complementary Feeding of the Breastfed Infant. Pediatric Clinics of North American. February 2001;48(1).
  10. American Academy of Pediatrics Section on Breastfeeding. Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics. Mar 1, 2012;129(3): e827 -e841.
  11. Mølbak K, et al. Prolonged breast feeding, diarrhoeal disease, and survival of children in Guinea-Bissau. BMJ. 1994 May 28;308(6941):1403-6.
  12. van den Bogaard C, et al. The relationship between breast-feeding and early childhood morbidity in a general population. Fam Med. 1991 Sep-Oct;23(7):510-5.
  13. Gulick EE. The effects of breastfeeding on toddler health. Pediatr Nurs. 1986 Jan-Feb;12(1):51-4.
  14. Lawrence RA and Lawrence RM. Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession, 7th ed. St. Louis: Mosby, 2011, p. 153-195.
  15. Goldman AS et al. Immunologic components in human milk during weaning. Acta Paediatr Scand. 1983 Jan;72(1):133-4.
  16. Goldman AS, Goldblum RM, Garza C. Immunologic components in human milk during the second year of lactation. Acta Paediatr Scand. 1983 May;72(3):461-2.
  17. Quigley M.A., Kelly Y.J., Sacker A. Breastfeeding and hospitalization for diarrheal and respiratory infection in the United Kingdom Millennium Cohort Study. Pediatrics. 2007; 119
  18. http://pediatrics.aappublications.org/content/115/2/496
  19. Oddy WH, et al. The long-term effects of breastfeeding on child and adolescent mental health: a pregnancy cohort study followed for 14 years. J Pediatr. 2010 Apr;156(4):568-74.
  20. Duazo P, Avila J, Kuzawa CW. Breastfeeding and later psychosocial development in the Philippines. Am J Hum Biol. 2010 Nov-Dec;22(6):725-30.
  21. Baumgartner C. Psychomotor and Social Development of Breast Fed and Bottle Fed babies During their First year of Life. Acta Paediatrica Hungarica, 1984.
  22. https://academic.oup.com/asj/article/28/5/534/202938
  23. http://agnieszkastein.pl/ile-to-dlugo/
  24. Baldwin, EN. Extended Breastfeeding and the Law. Mothering 1993 (Spring);66:88.
  25. Badroui MHH, Hefnawi F. Ovarian function during lactation. In: Hafez ESE, ed. Human Ovulation. Amsterdam: Elsevier-North Holland Biomedical, 1979: 233-41.
  26. Kennedy KI, Visness CM. Contraceptive efficacy of lactational amenorrhoea. Lancet. 1992 Jan 25;339(8787):227-30.
  27. Short RV, Lewis PR, Renfree MB, Shaw G. Contraceptive effects of extended lactational amenorrhoea: beyond the Bellagio Consensus. Lancet. 1991 Mar 23;337(8743):715-7.
  28. Wise LA, et al. Exposure to breast milk in infancy and risk of breast cancer. Cancer Causes Control. 2009 Sep;20(7):1083-90. Epub 2009 Mar 29.
  29. Nichols HB, et al. Effects of birth order and maternal age on breast cancer risk: modification by whether women had been breast-fed. Epidemiology. 2008 May;19(3):417-23.
  30. Barba M,et al. Perinatal exposures and breast cancer risk in the Western New York Exposures and Breast Cancer (WEB) Study. Cancer Causes Control. 2006 May;17(4):395-401.
  31. Jordan S, Cushing-Haugen K, Wicklund K, Doherty J, Rossing M. Breast-feeding and risk of epithelial ovarian cancer. Cancer Causes & Control. 2012;23(6):919-927.
  32. Cramer DW. The epidemiology of endometrial and ovarian cancer. Hematol Oncol Clin North Am. 2012 Feb;26(1):1-12. Epub 2011 Nov 25.
  33. Rosenblatt KA, Thomas DB, and the WHO collaborative study of neoplasia and steroid contraceptives. Lactation and the risk of epithelial ovarian cancer. International J Epidemiol 1993;22:192-7.
  34. Terry K, De Vivo I, Hankinson S, Missmer S. Reproductive characteristics and risk of uterine leiomyomata. Fertility and Sterility. 2010;94(7):2703-2707. doi:10.1016/j.fertnstert.2010.04.065.
  35. Brock KE et al. Sexual, reproductive and contraceptive risk factors for carcinoma-in-situ of the uterine cervix in Sydney. Med J Aust. 1989 Feb 6;150(3):125-30.
  36. Jordan S, Na R, Johnatty S et al. Breastfeeding and Endometrial Cancer Risk: An Analysis From the Epidemiology of Endometrial Cancer Consortium. Obstetrics & Gynecology. 2017. doi:10.1097/aog.0000000000002057.
  37. Wang L, Li J, Shi Z. Association between Breastfeeding and Endometrial Cancer Risk: Evidence from a Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2015;7(7):5697-5711. doi:10.3390/nu7075248.
  38. Wiklund PK, et al. Lactation is associated with greater maternal bone size and bone strength later in life. Osteoporos Int. 2011 Sep 17.
  39. Yazici S, et al. The effect of breast-feeding duration on bone mineral density in postmenopausal Turkish women: a population-based study. Arch Med Sci. 2011 Jun;7(3):486-92. Epub 2011 Jul 11.
  40. Adab P, Jiang C, Rankin E et al. Breastfeeding practice, oral contraceptive use and risk of rheumatoid arthritis among Chinese women: the Guangzhou Biobank Cohort Study. Rheumatology. 2014;53(5):860-866. doi:10.1093/rheumatology/ket456.
  41. Stuebe AM, et al. Duration of lactation and incidence of maternal hypertension: a longitudinal cohort study. Am J Epidemiol. 2011 Nov 15;174(10):1147-58. Epub 2011 Oct 12.

Leave a Comment